سفارشی ارزنده از امام صادق علیه السلام

سفارشی ارزنده از امام صادق علیه السلام
یکی از زیباترین آموزه‌های فرهنگ اسلامی توجه به امانت داری و حفظ اموال و دارایی‌های دیگران است که در اختیار افراد قرار داده شده است.

خداوند متعال در قرآن مجید مى‏‌فرماید:«انَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ انْ تُۆَدُّوالْاماناتِ الى اهْلِه؛[نساء/۵۸] همانا خداوند به شما فرمان می دهد که امانت‏ها را به اهل آن بدهید».

امام صادق (علیه السلام) فرمود:«انَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً الَّا بِصِدْقِ الحدیثِ وَاداءِ الْامانَةِ الَى الْبِرِّ وَالْفاجِر؛( الکافی:ج۲ص۱۰۴ح۱) خداوند هیچ پیامبرى را بر نیانگیخته، جز براستگویى و اداى امانت به نیکوکار و بدکار»

امام باقر(علیه السلام) فرمود:« ثَلاثٌ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ عَزَّ وجَلَّ لِاحَدٍ فیهِنَّ رُخْصَةً: اداءُ الْامانَةِ الَى الْبِرِّ وَالْفاجِرِ … ؛( مشکاة الانوار طبرسی: ج۳ ص۱۴۲) خداوند اجازه ترک سه چیز را به هیچ کس نداده: یکى رد امانت (به صاحبش) مى‏باشد چه نیکوکار باشد چه بدکار …».

امیرمۆمنان (علیه السلام) فرمود: سوگند مى‏ خورم که لحظه‏اى قبل از وفات پیامبر (صلی الله علیه واله و سلم) سه بار از او شنیدم که فرمود:

«یا ابَاالْحَسَنِ ادِّ الْامانَةَ الَى الْبَرِّوَالْفاجِرِ فیما قَلَّ وَجَلَّ حَتَّى فِى الْخَیْطِ وَالْمَخیطِ؛( بحارالنوار :ج۷۷ص۲۷۵) اى على! امانت را به نیکوکار و بدکار پس بده، کم باشد یا زیاد، حتّى نخ و سوزن».

همچنین آن حضرت در یکى از وصیتهایش فرمود:«ادُّوا الْاماناتِ وَلَوْ الى قَتَلَةِ الْانْبِیاءِ؛( تحف العقول:ص۷۴) امانتها را رد کنید، گر چه به قاتلان پیامبران باشد».

انواع امانت:

در فـرهـنـگ اسـلام امـانـت به دو چیز اطلاق می شود: الف) امانت الهی ب) سپردن مال نزد دیگران.

الف) امانت الهی:

خداوند متعال در سوره مبارکه احزاب آیه ۷۲ می فرماید:

«إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً جَهُولاً؛[احزاب/۷۲] ما امانت [الهى و بار تکلیف‏] را بر آسمان ها و زمین و کوه‏ها عرضه کردیم، پس، از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناک شدند، و [لى‏] انسان آن را برداشت راستى او ستمگرى نادان بود.»
بر تو باد راستگویی و اداء امانت که در این صورت شریک مال مردم خواهی بود. [پس امام دو انگشت خود را به هم چسبانیده و فرمود] مثل این»

علمای علوم قرآن و تفسیر درخصوص این آیه شریف نظرات فراوانی ابراز داشته‌اند و مقصود از امانت را در آیه مصادیق متعددی بیان کرده‌اند. به گفته محققین تفسیر نمونه می‌توان گفت امانت الهى همان«تعهد و قبول مسئولیت» است.

بنابراین آنها که امانت را صفت اختیار و آزادى اراده دانستند به گوشه‏اى از این امانت بزرگ اشاره کرده‏اند، همانگونه آنها که آن را تفسیر به« عقل» یا« اعضاء پیکر» « فرائض و واجبات» و یا« تکالیف به طور کلى» تفسیر نموده‏‌اند هر کدام دست به سوى شاخه‏اى از این درخت بزرگ پربار دراز کرده، و میوه‏اى چیده‌‏اند.( تفسیر نمونه، ج‏۱۷، ص: ۴۵۴)

ب) مال سپرده شده:

مـنـظـور از مال سپرده شده، اموال و دارایی ها و احیانا اشیایی اسـت کـه بـه انسان امانت داده می شوند و او باید از این امانت هـا به نحو احسن نگه داری کند. به چند نمونه از انواع امانت از نوع مال سپرده شده اشاره می شود. ۱-نـامـه هـا و پـیـغـام ها. ۲-اجناس و کالاها ۳- بیت المال مردم ۴-حیوانات ۵-زمـیـن

نمونه هایی از امانت در قرآن

خداوند متعال که خود بهترین و بزرگ ترین امین و نگهبان است، از هـر گـونـه دغل بازی و خیانت پاک و مبرا می باشد.

در این جا به نـمـونـه هـایـی از آیـات قرآنی و روایات معصومین(علیه السلام) که درباره امانت وارد شده است، اشاره می کنیم.

* خـداونـد در قـرآن نـسـبـت بـه حـفظ امانت و سپردن آن به دست صـاحـبـانشان می فرماید: (ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهـلـهـا…( نساء(۴) آیه ۵۸) خـ��اونـد به شما فرمان می دهد که امانت ها را به صاحبانش بدهید.)

* در جـایـی دیگر درباره خیانت نکردن در امانت می فرماید: (فان امـن بـعضکم بعضا فلیود الذی اوتمن امانته ولیتق الله ربه…( بقره(۲) آیه۲۸۳) و اگـر کـسی از شما دیگری را امین دانست، آن کس که امین دانسته شده امانت را باز دهد و باید از خدا بترسد.)

* خـداونـد در آیه ای دیگر درباره قبول و رد امانت از اهل کتاب (نـصـاری و یهود) سخن می گوید و می فرماید: (ومن اهل الکتاب من ان تـامـنـه بـقنطار یوده الیک ومنهم من ان تامنه بدینار لایوده الـیـک الا مـادمت علیه قائما…( آل عمران(۳) آیه۷۴) ; بعضی اهل کتاب (از نصاری) تا بـه آن حد درست کارند که اگر مال بسیاری به آنان امانت دهی، رد امـانـت کـنـنـد، و بـرخـی دیـگر از اهل کتاب (یهود) آن اندازه نـادرسـتند که اگر به آنان یک دینار امانت دهی رد نکنند، جز آن که بر مطالبه آن سخت گیری کنی…)
خیانت در امانت

* آیـه دیـگری به امانت داری در طول زندگی و پاداش عظیمی که به شـخـص امـیـن تعلق می گیرد، اشاره می کند و می فرماید: (والذین لامـانـاتهم وعهدهم، راعون* والذین هم بشهاداتهم قائمون* والذین هم علی صلاتهم یحافظون* اولئک فی جنات مکرمون (معارج(۷۰) آیه۳۲ تا۳۵) ; و آنان که امانت و عـهـد و پیمانشان را رعایت می کنند، و آنان که برای شهادت به حق قیام می کنند، و آنان که بر نمازشان مواظبت دارند، اینان در باغ های بهشت با عزت و احترام متنعم اند.)

* امـام عـلی(علیه السلام) درباره امانت داری می فرماید: (الامانه والوفاء صـدق الافـعـال والـکـذب والافـتراء خیانه الاقوال (غررالحکم، حدیث۲۰۸۳) ; امانت داری و وفـاداری، راسـتـی افـعـال (اعـمال) است و دروغ و بهتان، خیانت اقوال (گفته ها).)

* آن حـضـرت در حـدیـثی دیگر، درباره ارزش معنوی امانت داری می فـرمـایـنـد: (الزم الصدق والامانه فانهما سجیه الابرار(همان، حدیث ۲۳۳۵)؛ پیوسته ملازم راست گویی و امانت داری باش که آن دو شیوه نیکان است.)

* امام صادق(علیه السلام) نیز می فرماید: اتقوا الله وعلیکم باداء الامانه الـی من ائتمنکم (امالی شیخ صدوق، ص۲۴۵) ؛ از خدا بترسید و هرکس که شما را امین دانسته و امانتی به شما سپرده، امانتش را بازگردانید.)

و نـیز درباره امر خطیر و مهم رسالت پیغمبران، امام صادق(علیه السلام) می فرماید: خدای عزوجل پیغمبری را مبعوث نکرد مگر به امانت داری و راست گویی نسبت به نیکوکار و بدکار.( اصول کافی در مبانی دین اسلام، ص۶۸)

فوائد و آثار امانت داری در زندگی

امانت داری آثار و فـوایـد فردی و اجتماعی بی شماری دارد که به چند مورد از آن ها اشاره می‌شود:

۱٫ خـشـنودی خداوند:

اینکه خداوند متعال در آیات روح بخش قرآن اولیای خود را در دنیا و آخرت با این ویژگی معرفی می نماید گویایی رضایت خداوند از این صفت اخلاقی و مراعات کنندگان آن است کما اینکه خداوند متعال می فرماید:«وَ الَّذینَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ وَ الَّذینَ هُمْ بِشَهاداتِهِمْ قائِمُونَ وَ الَّذینَ هُمْ عَلى‏ صَلاتِهِمْ یُحافِظُونَ أُولئِکَ فی‏ جَنَّاتٍ مُکْرَمُونَ؛[معارج/۳۵-۳۲] و کسانى که امانتها و پیمان خود را مراعات مى‏کنندو آنان که بر شهادتهاى خود ایستاده‏اند.و کسانى که بر نمازشان مداومت مى‏ورزند. آنها هستند که در باغهایى [از بهشت‏]، گرامى خواهند بود.»

در روایتی از امام علی(علیه السلام) نقل شده است که فرمودند:«إذا أحَبَّ اللّه ُ عَبدا حَبَّبَ إلَیهِ الأمانَةَ؛( میزان الحکمه:ج۲ص۴۳۸/ح۳۲۹۸) امام على علیه السلام : هرگاه خداوند بنده اى را دوست بدارد، امانت دارى را در نظرش محبوب گرداند.»
پیوسته امت من در خوشی و راحتی خواهند بود، مادامی که به همدیگر خیانت نورزند و امانت ها را ادا کنند»

۲٫ جلب اعتماد و اطمینان مردم:

یکی از ویژگی های مشهور رسول اکرم(صلی الله علیه واله و سلم): خصوصت امانت داری ایشان بود به طوری که مشرکین مکه به واسطه این خصوصیت اخلاقی به ایشان اعتماد می کردد و در سفرهای که داشتند اموال خود را نزد ایشان به امانت می گذاشتن علاوه براین به طور تجربی و عقلانی نیز نوعاً مردم کسانی که به امانت داری شهرت دارند دوست می‌دارند و به آنها اعتماد می‌نمایند.

در روایتی نقل شده است امام صادق علیه السلام به عبدالرحمن بن سیابه فرمود: آیا به تو سفارشی ارزنده داشته باشم؟ او گفت: آری یابن رسول اللَّه صلی الله علیه وآله! امام فرمود: «عَلَیک بِصِدْقِ الْحَدیثِ وَ اَداءِ الاَمانَةِ تَشْرِک النَّاسَ فی اَمْوالِهِمْ هکذا؛( وسائل الشیعه، ج ۱۹، ص ۶۹) بر تو باد راستگویی و اداء امانت که در این صورت شریک مال مردم خواهی بود. [پس امام دو انگشت خود را به هم چسبانیده و فرمود] مثل این.»

۳٫ وسعت روزی

ازامام على (علیه السلام) در این خصوص نقل شده است که می فرماید:«لامانَةُ تَجُرُّ الرِّزقَ، و َالخیانَةُ تَجُرُّ الفَقرَ؛( تحف العقول ص۲۲۱ ) امانتدارى روزى مى آورد و خیانت در امانت فقر.»

۴٫ امنیت و آسایش اجتماعی

رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله در مورد این ره آورد اجتماعی امانت داری در جامعه می‌فرماید: «لا تَزالُ اُمَّتی بِخَیرٍ ما لَمْ یتَخاوَنُوا وَاَدُّوا الاَمانَةَ؛( وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج ۹، ص ۲۵) پیوسته امت من در خوشی و راحتی خواهند بود، مادامی که به همدیگر خیانت نورزند و امانتها را ادا کنند.»

منابع:

پرسمان

حوزه

رهروان ولایت

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه